هنوز هم برای من عزیز و پاکی...

مقدمه‌ای بر یک مشاهده‌ی لذیذ/ قسمت دوم ... فیلم احمد... تولد سی‌نت و چند چیز دیگر

عکس رو توی وبلاگ امیر قادری دیدم... هم از خوش سلیقگی امیر خوشم آمد و هم اینکه خواستم بگویم بروید برای خودتان مکاشفات کنید.... آرامش از این بیشتر؟ آب روی آتیش نیست این واقعا؟

 
اول: درست در خاطر ندارم که از چه زمانی‌ است که ادبیات داستانی و مجموعه‌ی قصه‌نویسان معاصر سعی دارند تا پوسته‌ی خود را عوض کنند و لاجرم به سمت و سوی ادبیات و نوع و شیوه‌ای از بیان بروند که از جامعه‌ی دوران خود عقب نباشد. اما آن‌چه که مسلم است تا همین چند سال قبل و ظهور نسل جدید قصه نویس‌های خوش‌ذوق، تنها یک مدل از ادبیات داستانی (و آن‌هم به تعداد کم و محدود) بود که معرف جغرافیای زمانی و مکانی مردمان اطرافش بود. قصه‌هایی با ته مایه‌ی دفاع مقدس و ادبیات پایداری و نویسنده‌هایی همچون احمد دهقان (سفر به گرای270 درجه) و حبیب احمدزاده (شطرنج با ماشین قیامت) که با کمی شناسنامه‌ی امروزی‌تر سعی در ارائه‌ی مدلی از جامعه‌ی دوران گذار دهه‌ی شصت شمسی ایران را نشان بدهند. مابقی دهه‌ها و اعصار البته از این مدل ارائه به فراخور تک بعدی بودن شخصیت‌ها محروم هستند. هرچند مثلا نمی‌توان منکر نقش رمان‌های احمد محمود را در شکل‌گیری ذهن نسل امروز از دوران حکومت پهلوی شد. و یا حضور به سزا و موثر محمود دولت‌آبادی و جلا‌ل آل‌احمد در نشان دادن زندگی روستایی دوران شاهنشاهی. یا حتی در نقش و مدل شیوه‌ی ارائه‌ی قصه و سبک‌سازی منحصر به فرد نویسنده‌هایی همچون صادق هدایت در ارائه‌ی یک فرم مینی‌مال و سو‌رئال و یا امیرحسن چهلتن در سبک‌پذیری قصه‌هایی با ادبیات زبانی. البته شما هم با من موافق هستید که نویسنده‌هایی همچون فتانه حاج‌سیدجوادی و یا میم‌ مودب‌پور و یا نویسنده‌هایی از این دست با داستان‌های کلیشه‌ای و عاشقانه قطعا نماینده‌ی جغرافیای زمانی و مکانی سرزمین‌شان نبودند. آن‌ها را باید جزو تفریحات جوانان تین‌ایجری در حال گذار دهه‌ی هفتاد و هشتاد دانست که نیاز مبرم‌شان به کند و کاو در قصه‌های عاشقانه‌ را باید جزوی از شکل‌گیری یک نسل بدانیم. در واقع بحث اصلی بر سر این است که چرا هر نوع شخصیت‌پردازی و محوریت سازی در ادبیات داستانی این دو دهه‌ی اخیر، بر اساس یکسری مدل‌های از پیش تعریف شده است و هیچ‌گاه قصه‌های نسل امروز مکان و زمان درستی ندارند.


دوم: شاید از همین رو باشد که سارا سالار و کتابش را باید یک اتفاق مبارک در شکل‌گیری یک فرم روایی در ادبیات بدانیم. از این رو کتاب «احتمالا گم‌شده‌ام» یک اتفاق است که خواننده با یک‌بار خواندنش چیزی را در‌پس ذهن خود نگه‌ می‌دارد که خواه و یا نا خواه به عنوان یک نمونه‌ی مناسب برای توضیح واضحات زندگی در جامعه‌ی امروز در بیان اطلاعات به نسل‌های بعدی یک منبع کامل و جامع است. در واقع اگر نوه‌ها و نتیجه‌های ما از پدران و مادران‌شان بپرسند که جد ما در چه دوره و مقطعی از تاریخ زندگی می‌کرده و اساسا در آن زمان مدل راه رفتن، عاشق شدن، افسرده شدن، خیانت کردن، غذا خوردن، تفریح کردن، تبلیغات شهری، مدل باورهای اعتقادی مردم چه شکلی بوده است؛ همین که بتواند کتابی را ورق بزند که تک تک این اتفاقات کم یا زیاد، درست یا غلط معرف بخشی از یک زندگی کاملا شهری است؛ برای شناسنامه‌دار کردن هویت امروزمان در انتقال به نسل‌های آینده؛ کفایت می‌کند.


سوم: منهای فاکتور مهم زمان و مکان که به شکل‌دادن ساختمان قصه کمک بسیاری کرده است و یکی از چند ابعاد موفقیت نوشتاری اثر را بنا نهاده؛ آن‌چه که «احتمالا‌ گم‌شده‌ام» را نسبت به باقی قصه‌ها و سارا سالار را نسبت به باقی نویسنده‌های هم سن و رده‌ی خودش متمایز می‌کند، عمق شخصیت پردازی قهرمان قصه‌ است که اساسا نماینده‌ی نسل امروز جامعه‌ی ماست. در کنار دو عنصر قبلی که گفتیم‌، عمق روانشانسی دختر و پسرهای امروزی در شکل‌گیری چنین شخصیت‌هایی آن‌چنان پررنگ، با جزئیات و خلاقانه‌ است که تصویری که از آن به خواننده ارائه می‌شود حتی ذره‌ای گم‌نامی و بی‌هویتی درونش احساس نمی‌شود. فی‌الواقع نگارنده‌ی اثر خوب می‌داند دخترهای امروزی وقتی ازدواج کنند پابه‌پای همسرانشان، و یا شاید به دلیل داشتن عناصر «جذابیت» و «فردیت» و «احساسات» با کمی چاشنی بیشتر، بسیار زیاد درگیر حواشی قبل از ازدواج و گذشته‌ی فردی خود هستند، که خواه‌ناخواه در شکل‌گیری روابط خانوادگی و رفت‌وآمد‌های دوستانه‌ با شریک همسرش هم به نوعی بروز پیدا می‌کند. این وجه از ویژگی لاینفک از زندگی جوانان امروز را داشته باشید که به دلیل فضای باز اجتماع در حال گذار به نسل‌های آینده‌ هم تحمیل خواهد شد؛ و آن را در کنار اعتقادات ناب و منحصر به فرد و شناسنامه‌دار این نسل قرار دهید. که مثلا گندم (قهرمان اصلی) وقتی به اعتقاداتش توسل می‌کند که به دلیل بیماری روانی و فوبیای وحشت‌اش از زلزله‌، هنگامی که به زیر پل‌صدر(درتهران) می‌رسد، شروع به خواند آیه‌الکرسی می‌کند، هر وقت ترافیک آن قسمت تمام شد، هرجای خواندن آیه‌الکرسی باشد، رهایش می‌کند. این را هم بگذارید در کنار تغییر نوع پوشش دخترک که از چادر به مدلی دیگر رسیده؛ تا هم وجه «شهرستانی» بودن مردمان مهاجر پایتخت را بهتر بشناسید و هم به مدلی از سرگردانی نسل امروز که میان سنت و مدرنیته دست و پا می‌زنند، دست پیدا کنید.


چهارم: در یکی دیگر از این پنج ضلعی جذاب که برای شکل‌گیری اولین رمان سارا سالار بسیار فخارانه در کنار هم قرار گرفته‌اند، عنصر تشکیل یک درام عاشقانه‌-روانکاوانه‌ی کلاسیک که پیرامون سه ضلع از یک رابطه‌ی عاشقانه‌ شکل‌ می‌گیرد را می‌توان یکی از دلایل جذابیت نوشتاری اثر دانست. آن‌چه که این تعریف ساده از این رابطه را به یکی از جذابترین مدل‌های تعریف از یک عشق رسانده است، ترفند حذف ضلع سوم مثلث از رابظه و بسط تمامی معادلات در عذاب وجدان قهرمان اصلی است. چیزی که مدل تعریف شده از آن در سینمای زنده و پویای شبه روشنفکرانه می‌توان پیدا کرد، اما شکل‌گیری این هسته‌ی اصلی در کنار یک ذهن روان‌پریش و پرسوءتفاهم قهرمان قصه، بعد دیگری از ماجراست که ترکیب این دو باهم معطوف به قدرت‌نمایی رمان شده است. بدون شک ساختمان اثر بعد از شکل‌گیری هسته‌ی اصلی قصه شکل‌گرفته است و این آمد‌ و شد‌ها در گذشته و امروز دخترک قصه،‌ متاثر از فرم‌پذیری قصه‌نویس از نویسنده‌های نسل گذشته است.


پنجم: تمام وجوه مثبت کتاب یک طرف، اتفاق مهم‌ی که پیرامون مدلی از ادبیات در این‌ چند ساله‌ رخ‌ داده و در این اثر هم قابل رویت است‌، طرف دیگر. خب لابد رمان فرهاد جعفری «کافه‌پیانو» را خوانده‌اید. بحث بر سر نوع شیوه‌ی نگارشی قصه است. ادبیات امروزی که در قصه‌های نویسنده‌های نسل جدید می‌بینیم، درست همان مولفه‌ی اصلی‌ای است که شاه کلید تکمیل این پنج‌ضلعی عناصر تشکیل دهنده‌ی یک رمان است. سال‌های سال است نویسنده‌های نسل امروزی (گاه روزنامه نگار و گاه قصه نویس) به مشق کردن مدلی از نگارش متن مشغول هستند که هم ویژگی این نسل را داشته باشد، و هم علاوه بر قبول اضافه شدن واژه‌های جدید به ادبیات گویشی و بیانی‌مان، مدلی از تغییر ذائقه‌ی گفتاری در قصه‌هایمان باشد، تا بالاخره بعد از سالها به یک تعریف از رسم‌الخط برسیم. این‌که قلمی کاملا عصبی، عصیانی، امروزی، تین‌ایجری، شهوانی و منزوی؛ بتواند با رعایت تمام اصول نگارش، رسم‌الخطی را ارائه کند که نه تنها خواننده حاضر نیست تا پایان قصه کتاب را زمین نگذارد، بلکه آنقدر بر سرعت خوانش مخاطب اثر می‌گذارد که تمام مدل‌های قبل را در جذب مخاطب امروزی که غرق در تکنولوژی است و مجذوب کاغذ‌های سیاه و سفید و بی بو و خاصیت ادبیات داستانی خشک گذشته نمی‌شود؛ نفی کند.
با تمام این اوصاف اگر تمام این‌ها باز هم نتواند یک خط مشی و خط فکری فرمالیته را به نویسنده‌های نسل جدید بدهد، همین که استعدادی همچون سارا سالار را به خواننده‌ی قهر کرده از ادبیات ایرانی معرفی کرده، خودش یک اتفاق خوب است. اتفاقی به اندازه‌ی انتظار برای خواندن رمان دوم‌اش.


پس‌دستک 1 : یک مطلب کامل و خوب ( آماری اطلاعاتی راجع به تاریخچه سریال ماه رمضان توی روزنامه‌ی خبر و سایت خبرآنلاین بخوانید و از دستش ندهید .... خوب است


پس‌دستک 2 : خوب بود رفیق ... هر دو تا فیلم‌ات قابل قبول بودند... به شرطی که تلاش کنی اولین فیلم بلند‌ات را بسازی .... هم شب خوبی بود. هم اینکه می‌دانم از خیلی از این کارگردان‌های جویای نام معنی نما را بیشتر می‌فهمی... پس دست بجنبون

پس‌دستک 3 : می‌دانم که نیمه‌های مرداد تولدات است. ببخش که به یادت نبودیم با اینکه هفت ساله شده‌ای راستش را بخواهی این روزها خودم را هم گم کرده‌ام. اما چه کنم که نمی‌توانم در زندگی شخصی‌ام حضورات را منکر بشوم. بیشتر قد بکش. به اندازه‌ی تمام اعتبارات. راستش دو سه شب پیش هم تولد خودم بود که پاک فراموش‌اش کرده بودم.... کی حال دارد این روزها ... والا

پس‌دستک 4 : این مطلبی که می‌بینید با تمام دست‌و پاشکستگی‌اش تمام آن‌چیزی‌ است که از کتاب سارا سالار توانستم برای مهار ذوق زدگی خودم به تحریر در بیاورم. بخوانید‌ش که فکر می‌کنم مثلا می‌تواند کمکی باشد برای تحریک شما که بخرید کتاب را.

لينك  - شما هم بنويسيد (4) - 26 شهريور 1388