"اتوبوس شب" با دستمايه قراردادن داستان كوتاه "سي و نه و يك اسير" به قلم حبيب احمدزاده قبل از اينكه بخواهد به ژانر دفاع مقدس يا هر چيز ديگري تعلق داشته باشد به هم شكلي و يكدستي و جهان وطني اشاره مي كند. حتي بي رنگي فيلم هم روي اين نكته تاكيد مي كند.

افرادي كه در اتوبوس شب هستند در اتفاقات مختلفي كه مي افتد دچار سرنوشت يكساني هستند. همه ي آنها هنگام پنجرگيري يا برخورد با ميدان مين مجبور به عكس العملي مشابه هستند. خودي و غير خودي و نصفه خودي. تفاوت لباس دشمن و دوست آنچنان كه بايد مشخص نيست و ما فقط با تركيباتي از سفيد و سياه و خاكستري مواجه هستيم. شخصيت پردازي خاصي در اسرا ديده نمي شود آنها همه يك شكل هستند با سيبيل ها، چشم بندها و دستبندهاي يك شكل حتي زماني كه در حال معرفي كردن خود هستند هم متوجه لهجه ي خشن عربي يك دست آنها مي شويم.

در اين بين همه در بي اعتمادي به سر مي برند، هيچ كس به هيچ كس پشت نمي كند. همه از هم
مي ترسند. تكانهاي مكرر اسير مصروع از جانب غيرخودي ها مي تواند نقشه اي براي به دست گرفتن قدرت باشد. آنها حتي به پنچر شدن اتوبوسشان هم شك دارند. براي تجمع اسرا مجبور به بستن آنها به طناب واحدي مي شوند. اسرا در اين سكانس با سرنوشت واحدي به هم گره خورده اند و به قول فاروق كه نقش دل ايراني و سبيل تاب داده ي عراقي دارد علاقه اي به فرار ندارند و به گرفتاري خود رضايت دارند. آنها حتي تكان هم نمي خورند. تنها افسر ارشد عراقي است كه توانسته از مهلكه جان سالم در ببرد آنهم فقط براي نمايش چرخش قدرت با اسلحه ي سرد و گرم. آنها يكديگر را به انجام اعمالي وادار مي كنند ايراني ها فاروق را به پنچر گيري با چشمها و پاهاي بسته و عراقي ها عيسي و عماد را به راه رفتن موازي روي ميدان مين. اصلا انگار نمايشي نه چندان جدي مي بينيم از جنگ دولتها با امكانات محدودي به اندازه يك اتوبوس.

فاروق به نمايندگي از جهان مشترك مسافران اتوبوس از عشق پسران آن طرف شط به دختران اين طرف شط مي گويد او در خود جدال دارد. آيا قرار است چشم بند و سبيل عراقي داشته باشد يا دلي ايراني. خودش هم نمي داند كجاست و چه مي خواهد اما هرچه هست اوست كه مي تواند نتيجه معادلات را يك به يك به سمت خودمان بچرخاند با يك اسير دفن شده و يك نفر از سه ايراني خالص كه از دست داده ايم. او عماد است، عماد تكه تكه از ما دور مي شود اول چشمهاي از دست رفته ي او را مي بينيم و بعد كل از بين رفته ي او را مي شنويم . پوراحمد كار قشنگي مي كند زماني كه عيسي و عماد بسته به سنگ روي مينها راه مي روند دوربين ما را با عيسي همراه و از عماد غافل مي كند. و ما به طور كل عماد را از دست مي دهيم فقط با يك صداي انفجار. وقتي به قرار گاه مي رسيم كه بيوه و يتيم نورسيده ي او انتظار پلاكش را مي كشند.

پوراحمد يك روز كامل از درون يك اتوبوس گل مالي شده را با ماجراهايي ساده و صميمي كه مي توان قصه هاي مجيد را از آن بو كشيد، به چالش مي كشد. در اين ميان هيچ چيز به اندازه توپ و تركش و اسلحه نمي تواند نمايش قدرتي باشد كه دست به دست مي چرخد و پوراحمد سعي در بي هدف نشان دادن اين چرخش قدرت و به طنز كشيدن نماد اسلحه دارد. چيزي كه براي فهماندن بيشتر زبان فارسي نوجوان نابلد بسيجي كه الحق تشابهات كمي هم با زبان اسراي كشور همسايه ندارد و تنها با تركيب يك «ال يا لا» به كار مي رود و بيشتر از هر چيز مخاطب را به خنده مي اندازد تا هر عكس العمل ديگر.

اتوبوس حامل اسراي جنگي كه قرار است توسط بلد نوجوان و راننده اي كلافه كه تنها خودش قلق اتوبوسش را مي داند به قرار گاهي كه هي به بيراهه مي رسد، برسد. لوكيشني محدود با امكانات روايي بسيار بعلاوه نگاه ساده و طنازانه پوراحمد.

خلق اتوبوس شب بعد از دو كار نااميد كننده ي گل يخ و نوك برج كه هر دو در ادامه كار درخشان او شب يلدا ساخته شده بودند، مي تواند نشانه اي از موفقيت پوراحمد در احياي مجدد خودش باشد. اگر چه هنوز تا يك اثر خوب گامهاي نرفته ي زيادي باقي گذاشته است.

به بيراهه رفتن و گمگشتگي هاي پي در پي اتوبوس. و كل كل راننده و بلد راه. از نكته هاي ظريفي است كه پوراحمد سعي دارد به معصوميت و ناآگاهي نسلي اشاره كند كه سعي داشتند بلد باشند و كشته شوند. اتوبوس در نهايت به زنان منتظر سياهپوشي در قرار گاه مي رسد. بيوه گاني باقي مانده با يتيماني در شكم و خاطراتي در سينه. با تصوير تكه اي از چادر سياهي كه روي سيم خاردار به جا مانده و در باد تكان مي خورد. ولي ما بغض نمي كنيم. به جنگي مي انديشيم با مشت مشت پلاك گم شده ايراني و عراقي، عراقي و ايراني.

پوراحمد كار جالبي مي كند ما به آن طرف شط هم فكر مي كنيم نه تنها به رسيدن اسيرانمان به قرارگاه، كه به سربازان و زنان سياهپوش آنجا هم. و به همه ي گمشده هاي همه ي جنگهاي همه ي دنيا.

منبع: اختصاصي سي نت

853

...............................................

لينک مرتبط :

اتوبوس شب - Night Bus        >> مشاهده اطلاعات کامل

................................................