منيژه حكمت در تازه ترين اثر خود، به بررسي تاريخي سه نسل پرداخته و موازي با آن مسائل ديگري را با مركزيت هويت و ارزشهاي ملي مطرح مي كند.

عنوان فيلم اگرچه در بدو شنود به مورد مشابهي در كارنامه ي سينمايي تهمينه ميلاني، تنه مي زند، اما در سطحي متفاوت تر و غيرقابل قياس تر از آنچه انتظار مي رود، در شناسنامه اثري قابل تامل نشسته است.

پيش از اين منيژه حكمت در يك اثر اپيزوديك (زندان زنان) مخاطب را با سه نسل متفاوت زنان دربند مواجه كرده بود. در «سه زن» محدوده پرداخت تاريخي او از مرز زندان و زنان به سمت مرزهاي فرهنگي سرزمينش باز شده است.
خاك و فرش با در نظر گرفتن كاركرد موثرشان، از عناصر كليدي «سه زن» به حساب مي آيند.
گذشته از اينكه فرش، محصول حوزه ي جزئي نگر زنانه است، شايد هيچ چيز به اندازه آن به هويت ايراني تاكيد نمي كند. بنابراين انتخاب فرش به عنوان عنصر دست به دست شونده، بهترين امكان را براي اتصال روايتهاي مادربزرگ، مادر و دختر در بستر فرهنگي مورد چالش منيژه حكمت، فراهم آورده است.
اضافه براين، شيوه ي بافت فرش، به شكل فوق العاده اي به خلق تيتراژ ابتدائي اثر انجاميده، كه در نوع خود از بخشهاي مثال زدني «سه زن» است.
همچنين زمين (خاك) اساسي ترين منبع اطلاعاتي بشر درباره ي گذشته است و محدوده ي زيستي هر قوم با مرزهاي خاكي آن تعريف مي شود. گذشته از آن زمين با پتانسيل خاص خود، نمادي از وضعيت زنانه است.
با در نظر گرفتن گزاره هاي مذكور، خاك و فرش در هم پوشاني سه موضوع محوري زن، تاريخ و هويت ملي در اين اثر به خدمت گرفته شده اند.
شخصيت مادر، مينو و پگاه، هر يك به نمايندگي از نسل خود تعريف شده اند.
مادر با ارجاع مشخص به از دست رفته گي سنتها، دچار فراموشي است. درست در لحظه اي كه مينو براي حفظ ميراث فرهنگي سرزمينش كه در آستانه ي خروج از مرزهاست، دست به كار مي شود، ماجراي او با دست به دست شدن فرش به نوستالژي مادر گره مي خورد. در همين نقطه ي تقاطع است كه مينو، مادر و فرشي را كه به زحمت بازسازي كرده گم مي كند.
مسئله گمشدگي مادر در روند تلاش او براي پيدا شدگي اش وجه دوسويه اي پيدا كرده و در اين ميان مسير او از ازدحام شهر به جاده هاي فرعي و دهكده ا ي سوخته اي منتهي مي شود.
از طرف ديگر جستجوي مادر، مينو را به نشانه هاي نيمه تمام سرزمينش در زيرزميني فراموش شده مي كشاند.
مينو (نماينده نسل مياني)، كارشناس فرش است و تلاش او در حفظ و نگهداري آثار فرهنگي و موازي با آن روابط خود با همسر، مادر و دختر به شكل مايوسانه اي به بحران انجاميده است. و تمايل او را در بازگشت به خانه ي مشتركشان از بين برده است.
در گفتگوي نمادين او (در موضع فرهنگي) با برادر (در موضع اجتماعي) كه در نهايت به محاكمه تبديل مي شود، با موضوع تنهايي آنها مواجه مي شويم: « تو چيكار مي كني كه همه مي ذارن مي رن؟ »
اين ديالوگ علاوه بر از هم گسيختگي فرهنگي به انزواي جمعيت انساني و در دايره اي تنگ تر، ايراني اشاره دارد.
مينو در جستجويي دو سويه از يك طرف به سمت مادر و فرش كشيده مي شود و از يك طرف به دنبال نشانه هاي دختر به اجتماع هم نسلان او نفوذ كرده و به واقعيت تكان دهنده ي بي اتكايي و ناپيدايي آنها مي رسد.
از طرف ديگر پدر پگاه (به عنوان بخشي از هويت او) تنها به شكل يك اسم در ديالوگهاي مينو نمود پيدا كرده است.
و اما پگاه، ارجاع مشخصي است به وضعيت پا درهوايي نسل حاضر، در مسير گريز او از شهر و دانشگاه، وارد جاده اي فرعي مي شويم كه به محل جستجوي رگه هاي تاريخي در لايه هاي پنهان زمين ختم مي شود و به شكل نماديني او را با مسئله ي بازگشت به خويش درگير مي كند.
پگاه هم در سطحي ديگر از جانب مادر به فراموشي كشيده شده است. در لحظه ي مواجهه ي مادر با خانه، كار و رفقاي پنهاني او، مخاطب با اين واقعيت آغشته مي شود.
تفاوت پگاه با مادربزرگ در تمايل او به فراموشي و از دست رفته گي است. او اصلا به بيراهه زده تا گم شود.
در مسير بيراهه او، با شخصيت بي نامي مواجه مي شويم كه بابك حميديان با توجه به فيزيك موثرش گزينه مناسبي براي شكل بخشيدن به آن بوده است.
برخورد عارفانه ي او با پيرامونش، وضعيت بي سوئي پگاه را به چالش كشيده و تفكر، تعلق و ميل به بازگشت را در او ايجاد مي كند. در حاشيه ي اين تبادل عارفانه، در گورستان آبادي موضوع زني به ميان كشيده مي شود كه به دليل مميزي هاي انجام شده مانند حلقه اي گمشده در هاله اي از ابهام باقي مانده و در توضيح دست به دست شدن دوباره ي فرش، ناكارآمد از آب درمي آيد.

در مجموع، روند واگرايي زنان در نيمه ابتدايي، در مركز ثقل اثر به سمت و سويي متمايل شده و با درنظر گرفتن قرار پاياني مادر در يك عبادتگاه و بازگشت احتمالي پگاه، شايد بتوان نقطه ي تجمع دوباره ي سه زن قصه را در آينده ي خانه ي مشتركشان در شهر، تصور كرد. البته شايد.

منبع: سي نت

608

...............................................

لينک مرتبط :

سه زن - Three Woman        >> مشاهده اطلاعات کامل

................................................