نقد فیلم "فرانچسکو" (1989)

نگاهی به درام مذهبی "فرانچسکو" اثر لیلیانا کاوانی

سنت بوناونتر از سنت فرانسیس اسیسی با عنوان مرشد خود و "تجلی روح خداوند" و الگویی تقریبا کامل از انسانیت یاد می کند.هر چند این توصیفات با بازیگر این نقش میکی رورک مطابقت چندانی ندارد.فیلم در سال 1227و در حالی اغاز می شود که اعضای فرقه فرانسیسکن مشغول گرداوری شرح زندگی سنت فرانسیس هستند.بعد فیلم فلش بکی به سال 1202 می زند.فرانچسکوی مغرور(میکی رورک) پسر تاجر ثروتمندی(پائولو بوناچلی) است که بیشتر اوقاتش را به بطالت می گذراند.زمانی که پروگیا،اسیسی را در یک نزاع مذهبی شکست می دهد،فرانچسکو شاهد شکنجه هایی می شود که علیه مرتدان به کار می روند.بعد از یک سال اسارت و خواندن عهد جدید به حرفه ی پدرش رو می اورد و تحت تاثیرسخاوت کیارا (هلنا بونهم کارتر) نسبت به فقرا قرار می گیرد.فرانسیس تعلقات دنیوی را رها می کند و برای ادامه زندگی به میان جذامیان می رود.
فرانچسکو گدایی را پیشه می کند و از مردم صدقه می گیرد و همین موضوع باعث رنجش خانواده اش می شود.وقتی پیترو (ریکاردو د تورنبرونا) و برناردو (دیگو ریبون) برای بازگرداندن او به زندگی قبلیش به او مراجعه می کنند تحت تاثیر ارامش درونی او و زندگی منظم در ان اجتماع کوچک قرار می گیرند.این افراد همراه با لئو(فابیو بونوتی) و همراه قدیمی فرانچسکو،انجلو(الکساندر دوبین) انجمنی کوچک را تشکیل می دهند.با ملحق شدن کیارا(که بعدها سنت کلارا و پایه گذار "کلرهای فقیر" شد) اعتراضاتی علیه حضور او صورت می گیرد و کشیش از انجمن می خواهد که به خاطر ساخت صومعه از پاپ طلب بخشش کنند.
بعد از ایجاد فرقه ،تازه واردان و پیروان فرقه خواستار ایجاد قوانین و تمرینات مذهبی قابل قبول و برنامه ریزی شده می شوند.فرانچسکو از رهبری فرقه- به دلیل اینکه به جای ایجاد قوانین خواستار پیروی از انجیل است- استعفا می دهد.بعد از تبعید خودخواسته در کوه ها،لئو او را متقاعد می کند تا قوانین فرقه - که از نظر پیروان بسیار سخت است- را بنویسد.بعد از نوشتن قوانین،انها را برای نشان دادن فرمانبرداریش از پاپ بازنویسی می کند.او سرگردان و بیمار می شود و با چشمانی کم سو و نومید از انچه در زندگی انجام داده ،از خداوند پاسخی می خواهد.وقتی که یک روز صبح از خواب بیدار می شود استیگماتا- زخم هایی که خود به خود بر بدن ظاهر می شود و نشانه ی زخم های مسیح است- را بر بدن خود مشاهده می کند.اشتیاق تمام وجودش را فرا می گیرد و خوشنود از دنیا می رود.
کاوانی(نویسنده-کارگردان) بیشتر عمرش را صرف ساختن فیلم های توخالی با تصویرهای بدیع و داستان هایی با موضوعات جاه طلبانه و حساسیت برانگیز(به خصوص نگهبان شب،1974 و فیلم زندگینامه ای انسوی خیر و شر،1984) کرده است.در این فیلم هم هزینه های تولید در سطح بالایی هستند- موسیقی متن فیلم که توسط ونجلیز ساخته شده بسیار گوشنواز و جوزپه لنچی فیلمبرداری فیلم را با شکوه انجام داده است.با این حال پرزرق و برق بودن فیلم به بی روح بودن ان کمکی نمی کند.فیلم پر از اشتباهات تاریخی است که به عنوان مثال می توان به برداشت اشتباه کاوانی از دید استیگماتای مشهور اشاره کرد.خداشناسی از دیدگاه سنت فرانسیس تاکید بر عشق به همه ی مخلوقات خداوند دارد(او حتی از اجسام ساکن با کلمات "برادر" و "خواهر" یاد می کرد) و این در حالی است که دیدگاه او در فیلم با جملاتی بی ربط و سرهم بندی شده از انجیل و دعاهای زیرلبی او برای تحقیر نفس رنجور خود بیان شده است.سفر روحی و معنوی فرانچسکو با نمایش رفتارهای دیوانه وار او- برهنگی در حضور مردم،در اغوش گرفتن صلیب عیسی مسیح(ع) و برهنه غلتیدن در برف- نمایش داده شده است.انگیزه او برای تحول معنوی انقدر ضعیف به تصویر کشیده شده که به نظر می رسد این تحول پایه و اساسی در وجود او ندارد.
رورک که احتمالا به خاطر شهرت رو به افزایشش در اروپا برای این نقش انتخاب شده باعث رنجش خاطر تماشاگر می شود.او لهجه ای انگلیسی و یا کانادایی دارد و زیرلب سخن گفتن و حرکاتش حالتی مسخره دارد.در فیلم هیچ اشاره ای به سرخوشی بی حد وحصر فرانسیس - که نه تنها از ان به عنوان یکی از ویژگی های کاریزماتیک شخصیت او یاد می شود بلکه جزء یکی از اصول انکارناپذیر قانونی است که خودش نوشته بود- نشده است.فیلمنامه ی فیلم هم با حذف کردن موقعیت های نمایشی بالقوه در این داستان مشهور نتوانسته به رورک کمکی کند(نسخه ای که دوباره تدوین شده و در امریکا پخش شده است،40 دقیقه کوتاه شده است اما نسخه ی اصلی فیلم در اروپا حدود 155 دقیقه است).فیلم که مانند عکسی پرزرق و برق روی جلد کارت دعوت به نظر می رسد،صدمه ی فراوانی به شخصیت سنت فرانسیس زده و باعث ازار تماشاگران می شود و این دومی امری نابخشودنی است.

TVGuide.com

لينك  - شما هم بنويسيد (3) - 7/9/1388