Header

صفحه اول   اخبار   فیلم ها   نقد و یادداشت    ویدئو   هنرمندان   جدول فروش   نویسنده ها

پرسش و پاسخ   |  درباره ما   |   تماس با ما   |   تبلیغات  |   پیشخوان نشریات (جدید)

جدول ارزشگذاری نویسندگان بر فیلم های:

روی پرده  -  اکران 1396  -   اکران 1395  -   اکران 1394  -  اکران 1393  -  اکران 1392  -  اکران 1391  -  اکران 1390

جشنواره 35 فیلم فجر - جشنواره 34 فیلم فجر - جشنواره 33 فیلم فجر - جشنواره 32 فیلم فجرجشنواره 31 فیلم فجر

جستجو (فیلم ها، هنرمندان، نویسنده ها)                                                                                        انتخاب رنگ پس زمینه صفحه: 

New Page 1
Cinetmag.com - Advertise

کم پیدا می‌شوند مردانی که هیبت مرگ دلشان را در آن لحظه‌های دهشت بار نلرزاند. تو شیر شجاع نجف آباد از آن مردانی که جبروت مرگ را فقط با نگاهت به بازی گرفتی.  /  احمد یوسف زاده

 

بازخوانی

سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر

 

سی نت در شبکه های اجتماعی

 

logo-samandehi

 

آر اس اس - RSS

 

 

جدیدترین مطالب

  اختصاص نیمی از فروش پردیس کورش به زلزله‌زدگان کرمانشاه

  آخرین وضعیت «عرق سرد» با بازی باران کوثری

  "شهاب حسینی" پس از بازدید از پردیس تئاتر تهران: به ازای هر پنج فست فودی که در شهر باز می‌شود، حداقل یک سالن نمایش لازم است

  رادیو، دانشگاه غریبِ بازیگری ست ... / گفتگوی اختصاصی سی نت با محسن بهرامی به بهانة پایانِ پخش سریال «نوار زرد»

  پدرو و آگوستین آلمودوار تهیه کننده اسپانیایی فیلم اصغر فرهادی از پروژه جدا شد/ دیگر درک درستی از هم نداشتیم و به این نتیجه رسیدیم قبل از بالا گرفتن کار از هم جدا شویم

  واکنش منتقد سایت برزیلی به «یواشکی» رضا درمیشیان: یک فیلم غافلگیرکننده با استفاده از سبکی منحصر به فرد برای روایت داستان شهری در نیوزلند

  تاکید سفت و سخت دبیرخانه جشنواره: مهلت ارسال فیلم به جشنواره فیلم فجر تمدید نمی‌شود/ نسخه تدوین شده فیلم ها تا پایان آبان ماه باید به جشنواره ارسال شود

  مراسم نابودی 5میلیون دی‌.وی.دی قاچاق با حضور بهرام رادان، پژمان بازغی و رضا داوودنژاد + 700دستگاه تکثیر + برخورد با 400ویدیوکلوب غیرمجاز

  فيلمبردارى «چهار راه استانبول» مصطفی کیایی با موضوع حادثه پلاسکو به پايان رسيد/ تلاش برای رسیدن نسخه فیلم به جشنواره

  فیلمبرداری «دِرِساژ» اولین فیلم بلند پویا بادکوبه با بازی علی مصفا و شبنم مقدمی به پایان رسید/اولین نماش در جشنواره فیلم فجر امسال

 

 

سی نت  >> اخبار و مطالب  >> مشاهده متن اخبار

اثری دور از انتظار! / نقد شهرام زعفرانلو بر فیلم «محمد رسول‌الله»

:: 19 شهریور 1394  ::

فیلم سینمایی محمد رسول الله به کارگردانی مجید مجیدی

 

سی نت: فیلم «محمد رسول‌الله» علی‌رغم آنکه فیلمی درباره مقطعی از زندگی انسانی است مقدس، اما در هر صورت فیلمی سینمایی است که شایسته است در ظرف مدیوم سینما مورد نقد و تحلیل قرار گیرد. بنابراین نقد فیلم، صرفا نقد عملکرد فیلمساز و عوامل ساخت یک فیلم است. چه فیلم در مورد یک امر مقدس باشد و چه درباره‌ی هر موضوع دیگری.

هیچگاه مدعیان تاریخ‌نگاری در سینما، معتقد نبوده‌اند که تاریخ را آنگونه بیان کرده‌اند که بازنمایی‌ کننده‌ی بی‌عیب و ‌نقص حوادث و رویدادها باشد. همه فیلم‌های سینمایی در ژانر تاریخی، برداشت‌های آزادی هستند از زندگی پیشین بشری آنهم در ظرف و ظرفیت سینما. سوال مکرر نگارنده این بوده که آیا ظرف سینما قابلیت به تصویر درآوردن امور مقدس را دارد، به طوری‌ که بر تقدس آن امور خدشه‌ای وارد نشود؟ پاسخ این سوال را نمی‌خواهم در این نوشتار جستجو کنم. تنها با نقد فیلم «محمد رسول‌الله» ساخته مجید مجیدی می‌خواهم اذهان همگان را به این سو جلب نمایم تا به سوال مشترکی در حد بضاعتمان بیاندیشیم.


فیلم‌نامه

فیلم «محمد رسول‌الله»، در همان ابتدا از یکی از بزرگترین مشکلات سینمای ایران، یعنی عدم قصه‌پردازی درست و کلاسیک در رنج است. فیلم درباره قهرمان و محبوب زندگی مسلمانان جهان، یعنی محمد مصطفی(ص) است. انسانی که در عین انسان بودن، برگزیده خداوند است برای رستگاری بشریت. قطعا زندگی چنین انسانی دارای فراز و فرودهای متعدد و متنوعی برای به انجام رساندن رسالت خویش و ایستادگی در برابر موانع بی‌شمار است. این زندگانی از منظر ادبیات داستانی، سرشار است از پیرنگ‌ها‌ و خرده‌پیرنگ‌های گوناگونی که می‌تواند به چندین اثر داستانی جذاب در لابلای داستانی بلند تبدل شود.
از عناصر اولیه و اساسی مدیوم سینما نیز تکیه بر داستان‌گویی است. هنرمند سینما، برای جلب و جذب مخاطب، نیازمند پیروی از رویه داستان‌پردازی (در اینجا از نوع کلاسیک آن) می‌باشد؛ مگر آنکه از ابتدا داعیه ساخت اثری غیرکلاسیک و ضدقصه داشته باشد.

در فیلم «محمد رسول‌الله»، مجیدی در مدت زمان محدود و تعریف شده‌ سینما، می‌باید به مقطعی از زندگی شخصیت پیامبر مبادرت ورزد که هم دارای پیرنگی منطقی و منظم است و هم واجد خرده‌پیرنگ‌هایی که در خدمت پیرنگ اصلی هستند.

اگر مجیدی بخواهد بر واقعیت تکیه کند، انتخاب زمان کودکی پیامبر به دلیل محدوده‌ی تجربه و حداقلِ مواجهه ایشان با دیگران، به نسبت سایر مقاطع زندگی، از کمترین قدرت داستان‌پردازی کلاسیک آن هم برای سینما برخوردار است. لذا خطر اولیه مجیدی در گزینش چنین مقطعی از تاریخ زندگی پیامبر است که بدون پیرنگ داستانی منسجم و برنامه‌ریزی شده، تنها در حد خرده‌پیرنگ‌های پراکنده به تصویر کشیده می‌شود.

وقتی فیلم بی‌دلیل با ماجرای شعب ابی‌طالب آغاز می‌کند و ما را درگیر مناسبات کافران مکه و مسلمانان در سال دهم هجری می‌نماید، و بدون منطق درون‌داستانی، به زمان میلاد پیامبر باز‌می‌گردد، فیلمساز تا پایان فیلم نمی‌تواند بین این دو زمانِ منفصل ارتباط قابل قبولی ایجاد کند و حتی وقتی مخاطب با پیگیری دوران گذشته قرار است گام به گام به ماجراهای ابتدای فیلم نزدیک شود، به دلیل همان محدوده‌ی زمانی (از تولد تا 12 سالگی پیامبر) تنها راه چاره، پرشی است نامرتبط و نامنسجم از 12 سالگی به 50 سالگی آن حضرت.

زمان کودکی پیامبر تنها یک تم داستانی دارد: پیامبر سرشار است از مهر و عطوفت صادقانه در برخورد با دیگران که مورد توجه و لطف الهی نیز هست. این تم اصلی و مسلط داستان در سکانس‌های گوناگونی به شکل‌های مختلف پرداخت می‌شود.

در خاطرمان هست که در فیلم «محمد رسول‌الله» (1976) اثر مصطفی عقاد، ماجرا از زمان بعثت پیامبر آغاز می‌شود، زمانی که ابتدای تنش‌ها و بروز تضادهاست. تضاد مابین آنچه باید در بستر رسالت پیامبر به انجام رسد و مقاومت مشرکان در برابر این دین جدید. فیلم عقاد تا زمان به آرامش رسیدن مسلمانان، با فتح مکه ادامه می‌یابد. تا آن زمان مردم محمد را یک امین درست‌کردار می‌پنداشتند و مورد احترام اغلب جامعه بود. اما به محض اعلام رسالت خویش نطفه درگیرها و حتی جنگ‌ها بسته شد و در جای جای فیلم مخاطب با انواع آن، در موقعیت‌ها و موضوعات متنوع، مواجه گردید.

به همین دلیل اگرچه مدت زمان فیلم مجیدی هم همانند فیلم عقاد، 178 دقیقه است، اما به اندازه‌ی آن کشش و گیرایی لازم را برای جلب مخاطب ندارد.

کاش عوامل اصلی فیلم، تنها یک صدم هزینه صرف شده را، برای به استخدام درآوردن فیلم‌نامه‌نویسان حرفه‌ای اختصاص می‌دادند تا از مجموع دیدگاه‌ها و هنرنمایی‌های ایشان، فیلم واجد فیلم‌نامه‌ای قابل اتکا و شایسته می‌شد.


دیالوگ و زیرنویس

زیرنویس آفت برقراری ارتباط مخاطب عام با فیلم است. استفاده از زبان عبری به امید تاثیرگذاری بیشتر بر مخاطب به همراه زیرنویس‌، امکان درک تصویری را از تماشاگر می‌ستاند. زیرنویس در سینما با حداقل مصرف تنها در موارد کاملا استثنایی، آن هم در حد چند جمله‌ی مختصر کاربرد دیگری ندارد.

حال که یهودیان به زبان عبری و یا سپاه ابرهه به زبان آرامی سخن می‌گویند، بدیهی است که مسیحیان و مسلمانان نیز به زبان خود سخن گویند. چه تمایز منطقی و سینمایی میان این گروه‌های قومی هست که عده‌ای باید به زبان بومی خود و عده‌ای هم به فارسی سخن گویند؟!

در نوشتن دیالوگ‌ها نیز اصول اولیه دیالوگ‌نویسی حرفه‌ای رعایت نشده است. سینما از نعمت تصویر برخوردار است. یعنی در بسیاری از موارد تصاویر وظیفه‌ی بیانگری‌ و بازنمایی را عهده‌دارند و تاثیرگذار. اما در این فیلم گفتگوها زمانی به کار می‌رود که تصاویر همه‌ی آنچه که لازم بود را تبیین کرده‌اند. لذا گفتگوها باری است بی‌جهت بر دوش فیلم که هم ملال‌آور می‌شوند و هم جایگاه مخاطب را در حد یک بی‌سوادی که از کمترین درک تصویری برخوردار است، تنزل می‌بخشد.

علاوه بر این، در ادبیات داستانی و سینما یکی از امکان‌هایی که باعث تفاوت این دو هنر با سایر ابزارهای رسانه‌ای می‌شود: "نشان‌دادن به جای گفتن" است. هنرمند سینما به جای بیان بسیاری از مضامین و محتواهای ارزشمند، بهتر است با نمایش کنش و کشمکش‌های رفتاری و روانی، آن هم به زبان تصویر، دست به آفرینش هنری بزند.

چه لزومی دارد در سرتاسر فیلم به عنوان اثری هنری (نه به عنوان یک مستند تبلیغاتی) اسم پیامبر را در موارد غیرضروری تکرار کنیم؟ چه ضرورتی است که وقتی مخاطب، عمل و یا حادثه‌ای را کاملا آشکار و بدون رمز و رازی خاص می‌بیند، مجدد به شکل دیالوگ یا مونولوگ‌های سطحی همان صحنه‌ها تفسیر شود؟ اتفاقا اگر نویسندگان فیلم‌نامه به دنبال آفرینش اثری ماندگار بودند، به جای استفاده محتاطانه از جملات شاعرانه در برخی از لحظات، کل متن را آنگونه می‌نوشتند تا سنخیتی با فضا و زبان شاعری دوره ظهور پیامبر داشته باشد. گویش‌ها متاسفانه هیچ کمکی به ارائه نشانه‌های تاریخی و قومی و قبیله‌ای آن زمان نمی‌کند.

شاید این ادعا باورپذیر نباشد، اما به جرات می‌توان گفت که اگر 70 درصد دیالوگ‌های این فیلم نیز حذف شوند باز لطمه‌ی خاصی به درک و دریافت از فیلم وارد نمی‌شود.


موسیقیدان هالیوود

در سکانس نخست فیلم که حمزه عموی پیامبر سوار بر اسب از صحرا به مکه می‌آید، (تداعی‌گر سکانس مشابه فیلم عقاد) با تمی در موسیقی مواجه می‌شویم که پیش از این در مجموعه موسیقی «اینک انسان» اثر پیتر گابریل شنیده‌ایم.

در استفاده‌ی ناهمگون از سازها، تقلیدی سطحی از این آلبوم به خوبی به چشم می‌خورد. موسیقی ترکیه‌ای، عربی (مصری)، کلیسایی و غربی نیز، به وفور شنیده می‌شود. به عنوان مثال در سکانس‌هایی که آمنه حضور دارد یا بیانگر فضایی معنوی و عاطفی است ما موسیقی کلیسایی با همسرایی زنان را می‌شنویم.

موسیقی فیلم نشان از کم‌لطفی عوامل در انجام تحقیقات مبسوط بر روی موسیقی کهن عربی و یا بهره بردن از پژوهش‌ها در این زمینه دارد. عدم یکپارچگی موسیقی سکانس‌های مختلف فیلم و عدم تناسب آن با موضوع، جغرافیا و فرهنگ قومی و قبیله‌ای، حکایت از سهل‌انگاری دارد که تحت تاثیر برندهایی همانند اسکار و هالیوود بر فیلم جاری و ساری است. هر آهنگساز و فیلمبردار حرفه‌ای و متبحر که در هالیوود کار می‌کند، متناسب با توان و قابلیت مدیریتی عوامل اصلی فیلم، دست به خلاقیت و آفرینشگری می‌زند.

هالیوود اگر باپرجاست و هر سال از نعمت فروش و اقبال تماشاگران جهانی برخوردار است، دارای آنچنان سیستم و کارگردان‌ها و تهیه‌کنندگان توانمندی است که هر متخصص و اهل فنی را به نوآوری و ابداعات کم‌نظیر وادار می‌کند. ضمانت فروش هر فیلم نسبت به فیلم‌های سال‌ قبل، تنها در خلاقیت‌های نوین آن است تا بیننده را متحیر و مبهوت خود ‌سازد.


فیلمبردار هالیوود

در مصاحبه‌ای فیلمبردار هالیوودی فیلم اظهار کرده بود که متاثر و ملهم از آثار و نقاشی‌های استاد فرشچیان، به خلق صحنه‌های فیلم مبادرت ورزیده و هنرآفرینی فرموده است. نگارنده که خود در حوزه تحلیل نقاشی درس‌آموزی می‌کند، ناگزیر است معترض این ادعا شود. متاسفانه اغلب صحنه‌های فیلم در دکور و رنگ و لباس و کادربندی و فرم، بیشتر شبیه فرهنگ بومی سرزمین بیت‌المقدسی است که هنرمندان مسیحی در نقاشی‌های خود به ویژه در دوران رنسانس ترسیم کرده‌اند. نقاشی‌های استاد فرشچیان منبعث از نگارگری ایرانی، اگر هم بخواهیم با معیارهای هنری امروزی بسنجیم بیشتر آفرینشگر فضایی سوررئالیستی است که با نقاشی غربی از نظر نورپردازی و حجم و عمق‌میدان و ترکیب‌بندی هم‌سنخ نیست، تاکنون امکان اثرگذاری بر هنر سینما را نداشته و ندارد. این ادعا که مورد فخر عوامل فیلم است، از عدم اطلاع و آشنایی ایشان به هنر نقاشی و تاریخ تحولات آن در ایران و غرب ناشی می‌شود.

فیلمبرداری‌ها و جلوه‌های کامپیوتری، از یکدستی کافی برخوردار نیستند. سکانس حمله سپاه ابرهه به مکه و هجوم پرندگان، کاملا از تکنیک و پردازشی برخوردار است که فضای اثر را در حد یک فیلم علمی-تخیلی و فانتزی مشابه فیلم ارباب حلقه‌ها فرو می‌کاهد. حال آنکه کلیت اثر دارای داستانی واقع‌گراست.
نورپردازی‌های افراطی و غیرضرور به خصوص در زمان تولد، نوزادی و شرایط معنوی حضور پیامبر اعظم، نوعی تلاش ناشیانه‌ است برای جلوه‌گری معنوی پیامبر! گویی ساحت مقدس ایشان نیازمند تظاهری عینی و مادی در حد و اندازه‌ی هاله‌های نور است تا هم اطرافیان و هم مخاطبین به چشم سر آن را درک و دریافت کنند! محاسن و مکارم اخلاقی پیامبر اکرم، و منش و کنش شخصیتی او وقتی از مسیر فیلم‌نامه‌ محقق نمی‌شود، لاجرم باید به مدد جلوه‌های ویژه کامپیوتری و در حالتی تحمیلی بروز و ظهور پیدا کند!


بازیگران

متاسفانه به جز بازی‌های تا اندکی قابل قبول داریوش فرهنگ در نقش ابوسفیان، ساره بیات در نقش حلیمه و تنابنده در نقش ساموئل یهودی، سایر بازیگران آنچنان از عهده‌ی نقش‌شان برنمی‌آیند. بازی پاکدل، شجاع‌نوری، مینا ساداتی، رعنا آزادی‌ور و... اغلب تک بعدی، تصنعی و اغراق‌آمیز است که یادآور بازی‌های کلیشه‌ای‌شان در سایر آثار سینمایی و تلویزیونی است. بدون زیاده‌گویی عرض می‌شود که بازیگران نه در نگاه‌ و نه در حرکات و بروز احساسات و نه در عکس‌العمل‌ها، از موفقیت چندانی برخوردار نیستند.

نوجوانی که نقش پیامبر را بازی می‌کند و ما مجبوریم تا انتهای فیلم او را از پشت سر و یا ربع رخ‌ ببینیم، از فیگور شایسته و مناسبی برخوردار نیست. کافی بود عوامل فیلم در همان نقاشی‌های دوران رنسانس دقت کافی را مبذول می‌داشتند تا از فیگورها و ترکیب‌های زیباتری برای سامان بخشیدن بر اندام چنین شخصیت مهمی، الهام گیرند.

اگر فیلمساز به دنبال ایجاد حس و حالی معنوی و منحصر به فرد در تماشاگران بود، و واقع‌نمایی حوادث و نقش‌ها دغدغه‌اش؛ بهتر بود از هنرپیشه‌های توانمند سایر کشورها نیز بهره می‌برد. زنده‌یاد سیف‌الله داد برای فیلم «بازمانده» (اشغال فلسطین توسط یهودیان مهاجر) همه هنرپیشه‌ها را غیرایرانی انتخاب کرد. مصطفی عقاد نیز برای تاثیرگذاری بر مخاطب عرب‌زبان و جلب مخاطب جهانی، دو نسخه مجزای انگلیسی (با بازیگران هالیوودی) و عربی (با بازیگران عرب) از فیلم خود تهیه کرد.


شخصیت‌پردازی

شخصیت‌ها همگی تک بعدی و تیپ هستند و توان درگیر کردن بیننده را با نقش‌هایشان ندارند. یا همه خوبند و یا بد. در صورتی که هر خوبی و بدی از تونالیته‌ (نوسانات)ی از خوبی و بدی برخوردار است. در پرداخت شخصیت کفار، سران قریش، مسیحیان و یهودیان پیچیدگی و چندلایه بودن شخصیت انسانی مشهود نیست. بار تبیین شخصیت‌ها را گاهی گریم و چهره‌پردازی بر عهده دارد که آنهم با بازی‌های سطحی و نمایشی و غیرقابل باور، به هدر می‌رود.

در زمینه‌ی دوبله بازیگران نیز راوی فیلم که در سنین پیری و جوانی ایفاگر نقش ابوطالب است، از صدای یکسانی در این دو مقطع سنی برخوردار می‌باشد که هماهنگی قابل قبولی با جوانی او ندارد. و در کنار آن صدای عبدالمطلب که صدای خود شجاع‌نوری است دارای آنچنان صلابت و برندگی مورد انتظار نیست. جابجایی صدای این دو بازیگر شاید بتواند بخشی از باورپذیری مورد نیاز شخصیت‌ها را تامین نماید.


نکته آخر

وقتی قرار است فیلمی ساخته شود که مخاطبین پیشتر از داستان و ماجرای فیلم، اطلاعات و آگاهی کافی دارند، لزوم ساخت چنین اثری چیست؟ از خصائل اثر هنری، آشنایی‌زدایی و آفرینش‌گری در قالب یک مدیوم و رسانه است. هر هنرمندی به تبع افکار، احساسات، تجارب و دانش خویش موضوع واحدی را می‌تواند به گونه‌ای پرداخت نماید که برای مخاطبین حس و حال دیگرگونه‌ای را به ارمغان آورد. «پردازش» و «چگونگی ساخت»، نقطه تمایز هنرمند با یک انسان عادی است. او قادر است هر سوژه و مضمونی را از مسیر داشته‌های خود عبور دهد و به پدیده‌ی جدیدی دست یابد که پیشترها آفریده نشده است. مخاطب در تقلاست تا با دیدن و احساس اثری بشری که واجد وجوه هنری است، لذت زیبایی‌شناسانه‌ای را به تجربه بنشیند.

سینما، چه در زمان تولید و چه در زمان برقراری ارتباط با مخاطب، هنری جمعی است. فیلم «محمد رسول‌الله» در مجموع نه تنها شناختی متفاوت و موثر از زندگی پیامبر اکرم(ص) به مخاطب نمی‌دهد، بلکه ترکیبی است از ذهن‌های افرادی به عنوان عوامل ساخت، که از ارتباط ارگانیک و ماهرانه‌ای برخوردار نیستند. نتیجه آن می‌شود که ما با پاره‌هایی از زندگی شخضیت اصلی اثر محمد مصطفی(ص) آشنا می‌شویم که در یک بازه زمانی طولانی و غیرضروری، از یک روند منطقی و منظمی برخوردار نیست و تجربه‌ای ماندگار از خود بر جا نمی‌گذارد.

 

منبع: خبر آنلاین

1564 - احمد شاهوند

...............................................

  اثر مرتبط:

محمد رسول الله (ص) - Muhammad (PBUH)        >> مشاهده اطلاعات کامل

Header

::  نقل مطالب و عکس های اختصاصی سی نت بدون ذکر منبع، نام نويسنده و نام عکاس ممنوع است  ::

....................................................................................................................................................................................................

صفحه اول  |   اخبار  |  فیلم ها  |   هنرمندان   |   نقد و یادداشت  |  نويسنده ها   |  ویدئو  |  پرسش و پاسخ   |  درباره ما    تماس با ما  |   جدول فروش   |   تبلیغات

 

.......................................................................................................................................................................

 

..............................................................................................................................

  كليه حقوق اين سايت براي سایت سی نت (cinetmag.com) محفوظ است.

Copyright © 2002 - 2013 Cinetmag.com All rights reserved

............................................................

طراحی و اجرا: استودیو سی نت